Verslag, samenvatting van het boek ‘De kracht van autisme’, door Vera
Helleman
Sinds ik het boek ‘De kracht van autisme’, heb gelezen, heb ik een bredere blik
gekregen op autisme. Ik ben er anders naar gaan kijken. Ik vind het zo’n
hoopvol boek, dat ik heb bedacht om er een uittreksel van te schrijven. Het is
niet de bedoeling dat ik compleet ben. De hoofdpunten waarom ik dit boek zo
hoopvol vind wil ik graag beschrijven. Als het smaakt ‘naar meer’, dan raad ik
echt aan het boek zelf te lezen…
Vera Helleman ziet autisme niet als een stoornis, maar als een constitutie
(vormgeving), die zich als een stoornis kan ontwikkelen, maar zich evengoed
als een kracht kan ontplooien.
Zij verdeelt de gedragskenmerken die bij autisme horen, onder in de drie
fundamentele pijlers van voelen, zijn en denken. Hypersensitiviteit, Het
ontbreken van ik-referentie, Natuurwetmatig denken.
Zij schrijft; “Autisme maakt dat wij de wereld anders bekijken. Autisme is een
ander standpunt. En met dit boek wil ik je graag meenemen in dat standpunt,
want het heeft zo zijn positieve kanten.
Deel 1 Hypersensitiviteit
Zij beschrijft twee lagen van het mens-zijn, waar we in ons leven mee te maken
hebben: de zijns-laag en de ik-laag. Deze hebben verschillende eigenschappen.
De ene is een laag van tijd en vorm en de andere van energetische harmonie
en het absolute NU.
Mensen met autisme hebben het ‘ik-concept’ veel minder ontwikkeld. En leven
meer vanuit de energetische laag. Er wordt veel energetisch ‘opgepikt’, ook
zonder taal. De sfeer in een ruimte, of iemand écht is…., of zich anders
voordoet….de energie die iemand meeneemt…
Mensen met autisme hebben een enorm sterk actief stel zintuigen, ook het
vermogen om energie waar te nemen. Dit geldt ook voor hoog-sensitieve
mensen (HSP).
De zintuigen gaan altijd volledig over het hier en nu. Wanneer kinderen met
autisme worden ‘afgewezen’ vanwege hun hyper-sensitiviteit, kunnen ze het
‘voelen’ afwijzen, wegstoppen, of ontkennen. Dat is jammer, want hun scherpe
zintuigen zijn een krachtig instrument.
Het begrijpen hoe een ander zich voelt is vaak lastig voor mensen met autisme.
Zij noemt dit cognitieve empathie. Maar affectieve empathie is er veel. Alles
aanvoelen wat er gebeurt, ook wat een ander overkomt. Dit betekent; de
gevoelens door je heen laten stromen, en dan daarna te handelen. Wat kan
helpen is aan jezelf vragen: ‘Wat zou ik nodig hebben als mij dit zou
overkomen?’
Zij beschrijft het begrip wederkerigheid. Het vermogen om tijdens een sociale
interactie adequaat te reageren. ‘Autistische mensen worden vaak opgeslokt
door de verwerking van prikkels. Sociale regels kunnen als onlogisch worden
ervaren’.
Vera Helleman maakt onderscheid tussen ‘relatie’ en ‘verbinding’. Wanneer je
in de buurt komt van iemand die prettig voor je voelt, dan voel je dat prettige
van die persoon in jezelf (affectieve empathie). Jouw energieveld gaat als het
ware mee-resoneren met die ander en dat zal jou voeden. Wanneer je met
iemand in contact komt die niet fijn voor je is, dan ga je ook mee-resoneren,
maar dan is het niet fijn voor je. Want daarmee verlaat je je eigen
natuurlijkheid. Zo iemand is dus op dat moment niet goed voor je. Ook al
wordt van je verwacht dat je met deze persoon omgaat. Het is niet prettig voor
je. Het sloopt je. Disharmonie kost altijd energie. Energie zoekt balans en nu
kost het energie om de balans te herstellen.
Mensen met autisme zijn erg goed in aanvoelen of mensen passen bij wie ze
werkelijk zijn. Om verbinding te kunnen ervaren is het belangrijk om eerst
verbonden te zijn met jezelf.
Over overprikkeling schrijft zij: ‘Hoe eerder je rust neemt, hoe minder rust je
nodig hebt’. Heb je ooit wel eens meegemaakt dat je zware griep had en ieder
geluid dat een ander maakte enorm binnen denderde? Zo voelt overprikkeling.
Alsof je hele systeem ‘op tilt’ is geslagen.
Er zijn twee soorten prikkels. Sensorische prikkels. Ook wel extern genoemd,
die komen van buitenaf. En emotionele prikkels. Die worden interne prikkels
genoemd en komen van binnenuit. Wanneer een kind overprikkeld is geraakt,
is het belangrijk om de balans weer te herstellen. Om de disbalans in zijn
energie te herstellen kan iemand coping-strategieën ontwikkelen. Stimming,
het op een ritmische manier bewegen. Afsluiten, geen contact meer maken met
de buitenwereld. Boos of zelfs explosief reageren. Vera Helleman ziet deze
gedragingen als coping-strategieën op overprikkeling. Manieren om om te gaan
met het teveel aan prikkels. Het systeem zoekt altijd naar balans. Zo kun je
begrijpen dat stimming (ritmisch bewegen) een manier is om spanning af te
voeren.
Over emotieregulatie staat in het boek: Emoties hoeven niet gereguleerd te
worden. Emoties hebben zelf de taak om disbalans te reguleren. Onze taak is
om disbalans te voorkomen. De emotie boosheid kan helpen om overprikkeling
te voorkomen. Het is daarom handiger om uit te zoeken waar de boosheid
vandaan kwam, waar de energie is ‘gelekt’. Het is een vorm van ‘terugpakken’
van de energie. Het is goed om je bewust te worden dat er altijd iets vooraf
ging aan de boosheid.
Als het om het uitleven van boosheid gaat, vind Vera het belangrijk om één
regel te hanteren. Zij formuleert het zo: ‘Ik weiger een ander fysiek of
emotioneel pijn te doen met mijn boosheid en kies ervoor me even af te
zonderen (en neem of krijg daarvoor de ruimte)’.
De top vier van oorzaken van boosheid bij autisme is: Oneerlijkheid.
Overprikkeling. Verwarring. Frustratie. Zij voegt hier nog aan toe: het
spiegeleffect. ‘Omdat mensen met autisme zo’n grote mate van affectieve
empathie hebben, spiegelen ze nogal eens’. Dan kun je horen; Ík ben alleen
maar boos omdat jij eerst boos was’. De boosheid wordt als het ware terug
gekaatst. Als een ander eerst boos was, dan voelt iemand met autisme dat zelf,
en reageert dan met nog grotere boosheid.
Autistische mensen bevinden zich in het energetische standpunt en
identificeren zich minder met hun fysieke lichaam. Zoals ik het zou zeggen: Er
is weinig lichaamsbesef.
Het is bekend dat het voor sommige kinderen en volwassenen fijn kan zijn om
onder een verzwaarde deken te slapen. Er zijn ook verzwaringskussens te
koop. (Muisje sensitief bijvoorbeeld). Een voordeel van het fysieke lichaam is
dat het altijd in het hier en nu is. Als een kind verdwaalt in zijn gedachten, dan
haalt het fysieke lichaam het bewustzijn terug naar het hier en nu. Waardoor
gedachten oplossen. Ook om deze reden is zij een voorstander om bewust te
gaan voelen. Want ook voelen is altijd in het hier en nu. Zo wordt de balans
met ons ‘ware zelf’ weer in balans gebracht.
De kracht van hypersensitiviteit. Ondanks dat autisme karakteristieke
uitdagingen met zich meebrengt, die we terug zien in bepaald gedrag, kun je
diezelfde eigenschappen ook positief benaderen, stimuleren en ontwikkelen.
De wereld kan voor een hypegevoelig kind als heel overweldigend worden
ervaren. Er zijn zeker positieve kenmerken. Belangrijk is dan wel om het niet
te onderdrukken, maar leren gebruiken en waarderen. Dan kan ons gevoel
helpen om de moeilijkheden te ondervangen en te helpen veel uit het leven te
halen.
Hoe subtieler je gevoel kunt waarnemen, hoe eerder je in de gaten hebt, waar
je energie heen stroomt. Voelend waarnemen, schrijft Vera, is de sleutel naar
een gelukkig en afgestemd leven. Wees niet bang voor je gevoel…
‘Kunst, muziek, poëzie, alle grote artiesten hebben hun inspiratie ontvangen in
het energetisch standpunt en het daarna vorm gegeven middels het fysieke.’
Autisten staan bekend om hun creativiteit, hun kunstzinnigheid, muzikaliteit…
En dat is een verdienste van de hypersensitiviteit en natuurwetmatig denken
samen.’
Autistische mensen zijn experts in het waarnemen of woorden oprecht zijn of
niet. Ieder woord dat niet in overeenstemming is met de energetische
werkelijkheid klinkt ‘vals’. ’De kracht van autisme is de spiegelfunctie die we
hebben op mensen die zich anders gedragen dan ze werkelijk zijn. Dit maakt
dat wanneer je mensen met autisme om je heen hebt, je herhaaldelijk wordt
gewezen op waar je niet integer met jezelf handelt en dat is een kans op groei!’
Gevoel is dé poort naar een bevredigende verbinding met een ander mens of
dier. De omgang van een autistisch mens en een dier is hier een mooi
voorbeeld van. Naar mensen toe maakt de hypersensitiviteit dat er enkel
verbonden wordt op momenten dat die binding klopt en voedend is. ‘En zelfs
naar de maatschappij toe zouden we hypersensitiviteit als kracht kunnen
beschouwen, omdat de gevoeligen onder ons haarfijn zullen vertellen hoe en
waar onze maatschappij uit balans is geraakt. De problemen met
hypersensitiviteit zouden onze ogen kunnen openen voor het feit dat het
misschien wel hoog tijd is voor een maatschappij gebaseerd op nieuwe
grondvesten.’
Deel 2. Het ontbreken van ik-referentie
Om dit te onderzoeken is het belangrijk om eerst te weten wat een referentie
kader is. Een mooie definitie is deze: “Het referentiekader van de mens is het
geheel van je persoonlijke waarden en normen, standpunten, kennis en
ervaringen, dat van invloed is op je waarneming en beoordeling van
gebeurtenissen.” Hieruit vloeit gedrag voort. Hoe je doet, en hoe je gelooft dat
de wereld in elkaar zit.
Dit geheel van overtuigingen bouwt zich op in onze jonge jaren en blijft aan
verandering onderhevig tot onze dood. Het is niet statisch.
De mens heeft zelfbewustzijn, het vermogen om te redeneren en de
mogelijkheid om keuzes te maken.
Ieder mens was eerst verbonden met zijn of haar moeder, omdat het in haar
groeide. In de eerste periode van baby tot dreumes, peuter, ontstaat er steeds
meer het besef dat je moeder iemand anders is dan jij… Er ontstaat ‘ik-besef’.
Bij een autistische baby gaat dit een beetje anders. Er is zeker besef van wat
pijn doet en wat fijn voelt, en op verbinding gericht met de ouders , maar heeft
niet zo het besef dat er vanuit hemzelf initiatief met komen. Zij verblijven nog
steeds in de zijns-laag. En zijn nog steeds symbiotisch verbonden. Ze gaan er
als het ware vanuit dat er voor hen gezorgd zal worden. Wanneer de eerste
periode van het leven fijn en veilig was, zal dat vertrouwen opleveren.
Wanneer het niet zo fijn was, of de ouders het kind niet zo goed begrepen, zal
dat wantrouwen opleveren.
Een tip van Vera Helleman is om het kind onder begeleiding met de grote
buitenwereld kennis te laten maken. Want daar begint de ik en de ander. Een
evenwicht zoeken tussen niet te beangstigende ervaringen en wel ervaringen
bieden en voorbeelden geven hiermee te leren omgaan….
Het ontwikkelen van een identiteit komt trager op gang bij autisten. Het ik-
beeld waarmee je je identificeert. Omdat de autistische mens zich bevindt in de
zijns-laag, die geen definities kent, kan de ‘ik’ van binnen niet zo goed
gevonden worden…. En kan een vraag zoals, ‘wat wil je vanavond eten?” lastig
te beantwoorden zijn. Voelend waarnemen heeft voordelen en maakt het
tegelijk wel eens lastig zich in onze maatschappij te verhouden tot alle sociale
omgangsvormen, die vaak niet logisch lijken.
Zonder ik-referentie zijn er volgen Vera Helleman twee manieren om plannen
of afspraken te maken. Wat zou ik willen, als ik me straks net zo voel als nu? Of
hoe heb ik dit eerder gedaan? Een ‘opgeslagen regel’ hanteren. Je kunt alleen
voelen of iets bij je past op dit moment.
Als autist heb je ervaringen nodig, schrijft ze. Ervaringen die je je fysiek,
emotioneel of beiden kunt herinneren. Hiermee kun je je andere zaken
voorstellen.
Er is zeker wel een manier van ‘zijn’. Vera vraagt zich in het boek af, hoe het
zelfbeeld wel positief opgebouwd kan worden bij iemand met autisme.
Zelfbeeld, heeft te maken met gevoelsbeeld. Oftewel bewuste gevoelsbeleving
van het zelf. Zelfbewustzijn! Een voorwaarde is dat je de gevoels-laag in durft.
Want dat is waar het Zelf huist. Daar is geen oordeel. Er is wat er is.
Wij groeien op in een klimaat waarin jezelf profileren belangrijk is. Wat je dan
vaak ziet, is het nadoen van een rolmodel. Een voorbeeld van een ander
zoeken.
Iedereen is gelijkwaardig, maar niemand is gelijk. Er is geen persoonlijke wil.
Alleen energie (dat wat klopt), of regels (dat wat moet). In het boek geeft ze
mooie voorbeelden over paarden. Er is geen ik wil. Maar wel een ik wens, ik
verlang. Dan is er contact met het hart.
Een dagritmeschema wordt beschreven vanuit een natuurlijk energieritme.
Taal is een middel om te communiceren. Het letterlijk nemen van het
gesproken woord, is logisch voor iemand met autisme, maar kan wel eens voor
lastige situaties zorgen. Ze schrijft dat het zo fijn zou zijn, dat iemand zegt wat
hij bedoelt. En dat wat zij zegt niet verkeerd wordt geïnterpreteerd…
De kracht van het ontbreken van een ik-referentiepunt.
Het ontbreken van het ik-referentiepunt is een groot en ongezien onderwerp,
in begrip over autisme. Het is ook niet los te zien van hypersensitiviteit. Een
van de mooiste eigenschappen van autisten vindt zij persoonlijk de eerlijkheid
en oprechtheid. Autisten liegen niet, manipuleren niet en verwachten niets van
jou. Wel wordt alles eerlijk en oprecht terug gespiegeld. Een andere kwaliteit is
het onvoorwaardelijke respect en gelijkwaardigheid die jegens een ander
wordt gevoeld. Door de autistische geest is er een grote ‘wakkerheid’ en in het
hier en nu leven.
Deel 3. Natuurwetmatig denken
In de huidige theorieën over autisme wordt vaak gesproken over een storing in
de informatieverwerking. Zelf ervaart Vera Helleman dit niet zo. Er zijn wel
regelmatig misverstanden met andere mensen, omdat zij de dingen anders ziet
en begrepen heeft. Zij vraagt zich af of dat autisme tot een stoornis maakt…. Of
dat het een mogelijkheid is, om door ieders manier van kijken , samen
fantastische dingen kunnen ontwikkelen…..Zij gaat voor dit laatste…..
Er is verschil in denken tussen mensen met autisme en anderen. Je zou kunnen
zeggen dat het verschil zit in: Van overzicht naar uitvoering, eerst de
hoofdlijnen leren op school bijvoorbeeld, dan de details, in de hoop dat je dan
het overzicht gaat zien. Voor mensen met autisme werkt dit anders. Zij zien
eerst veel details en dan de constructie. Autisten construeren nieuwe
systemen.
Kenmerkend voor mensen met autisme is het hebben van specifieke interesses,
een sterke focus en gerichtheid op details. Deze eigenschappen horen bij elkaar
en zijn onderdeel van het natuurwetmatig denken.
Het is niet de bedoeling om te vertellen hoe geweldig mensen met autisme zijn.
Maar om een tegenwicht te bieden tegen alle huidige ideeën dat autisme een
stoornis is. Iedereen heeft kwaliteiten die gebruikt willen worden voor waar ze
voor zijn. Er zijn denkers nodig, leiders en uitvoerders. Ieder heeft zijn waarde
en functie.
Regels zijn menselijke bedenksels, zo stelt zij. Grondwetten, sociale regels…
Energie is de drager van alles wat leeft. De eigenschappen van energie vormen
de wetten van de natuur. Eb en vloed, luchtstromen, de hiërarchie in
dierenkuddes, en non-verbale communicatiestromen. Zij beschrijft de vijf
natuurwetten. Er is bestaan. Alles is verbonden met elkaar. Wat je uitzendt trek
je aan. Er is alleen NU. Alles is altijd in beweging.
Feiten, logica en natuurwetten maken de wereld voorspelbaar. De behoeft aan
voorspelbaarheid is een oerinstinct. Veel mensen, zegt zij, leggen hun
voorspelbaarheid in de sociale regels en rollen die uit naar een toekomst die
voor hen ligt. Voor mensen met autisme is dit juist onlogisch. Voorspelbaarheid
ligt in de logica van dit moment.
Naast sociaal logisch introduceert zij de term natuurwetmatig logisch. Degene
die krachtiger is in energie, zou dan de leider ‘moeten’ zijn. Maar als die een
ondergeschikte positie heeft op de werkvloer bijvoorbeeld, kan dit lastig
uitpakken…
Er zijn veel soorten regels in onze samenleving. Geschreven regels, gesproken
regels, ongeschreven regels. Als deze regels in strijd zijn met de natuur die
autisten zo goed doorzien, dan kan dit kortsluiting opleveren in het brein van
een autist. Als je bijvoorbeeld twee uur stil moet zitten op een stoel, maar je
wiebel-benen moeten echt bewegen…. Of wanneer de regel is dat je in de
pauze naar de wc mag, maar je moet echt op een ander moment plassen…
Ook geeft Vera een tip aan ouders. Doe alleen een belofte als je weet dat je die
echt na kan komen. Als het toch niet lukt, omdat het is gaan regenen of je het te
druk hebt….Dit is heel naar voor iemand met autisme, en kan leiden tot grote
frustratie.
Het zich in de ander verplaatsen, kan alleen vanuit eigen ervaring.
Ongeschreven regels zijn daarom heel moeilijk en vaak niet te bevatten. Dit
heeft invloed op het aangaan van vriendschappen en relaties. Wat behulpzaam
is voor autisten is het begrijpen van het waarom erachter. Wat is het
onderliggende principe? Wat is het nut en de functie ervan? Dan zit er
natuurwetmatige logica in. Mensen met autisme hebben een feilloze radar
voor onoprechte principes. Het zou zomaar kunnen dat je autistische zoon of
dochter, wanneer die in opstand komt tegen een regel, een punt heeft… Het is
dan jou om te onderzoeken wat de onderliggende reden is om dit te vragen..
De kracht van natuurwetmatig denken
De positieve eigenschappen van een autistisch brein, komen veel meer tot hun
recht, wanneer het sterke focussen van jongs af aan wordt ‘open gehouden’. En
leren om een flexibele geest te hebben, die door het gevoel wordt gestuurd. Op
deze manier wordt veel rigiditeit, het vastzettenen van een beeld, idee in je
hoofd voorkomen.
Zij stelt dat andersdenkenden nodig en welkom zijn, in onze maatschappij.
Iedere verandering begint met een idee. Dat is waar autisten in uitblinken. Het
communiceren, gebeurt graag in ‘de diepte’. Dat levert diepgang op! Autisten
houden van kwaliteit, dus vooral zelf laten uitzoeken! Ze zijn secuur. Een
nadeel en een voordeel is dat ze het van alle kanten willen bekijken, en een
lessysteem niet altijd de ruimte daarvoor biedt. Er bestaan onder autisten veel
auto-didacten. Op hun eigen manier… Er bestaan veel creatieve geesten met
een autistisch brein, omdat zij perfect aanvoelen wat klopt en wat niet. Heel
geschikt voor kunstzinnige vakken waar de harmonie van de natuur een
leidend principe is.
Nog een paar mooie zinnen uit haar nawoord:
Ieder mens is anders en ook ieder mens met autisme is anders…Het gaat er in
het leven niet om hoe het werkt, het gaat erom hoe het werkt voor jou!
10-07-2026 Dineke Ploeger, kindercoach-praktijk De Twee Uilen, Leiden
0 Reacties